Vijftig jaar geleden werd in Brussel de ‘Rondetafel’ over de toekomst van Congo gehouden. In Le Vif lees je getuigenissen van mensen die er destijds bij waren. Onder hen Albert Kalonji (MNC-K), Guy Spitaels en Etienne Davignon.

Eind januari 1960 werd de Rondetafel gehouden in het Brusselse Congressenpaleis. Hoe moet Belgisch-Congo onafhankelijk worden? Dat was daar de centrale vraag.

In de straten van Leopoldstad (nu Kinshasa) riepen de Congolezen destijds al meer dan een jaar lang om ‘dipenda’ (onafhankelijkheid). Op 4 januari 1959 waren er grote onlusten in Leopoldstad. België reageerde geschokt. De situatie in Belgisch-Congo ging van kwaad naar erger. België wilde geen soldaten inzetten maar koos voor een dialoog.

Aanvankelijk wilde de Belgische regering de Rondetafel in Leopoldstad houden. Maar het werd dus Brussel. De Congolezen stuurden 45 afgevaardigden, veel meer dan de Belgische regering had gesuggereerd. Onder de deelnemers waren ook de leiders van sterk nationalistische partijen als Abako, PSA, MNC-Kalonji en MNC-Lumumba. Partijen die de plaatselijke verkiezingen van december 1959 geboycot hadden. Hun deelname was nodig om de conferentie een kans op slagen te geven.

Patrice Lumumba (MNC-L) ontbrak aanvankelijk op de conferentie. Hij had in Katanga de menigte opgejut en zat daar vast. Antoine Gizenga (PSA) verkoos niet naar Brussel te reizen.

Jonge Belgen

Na zijn vrijlating in Katanga belandt Lumumba alsnog in Brussel, waar hij zich aansluit bij de Congolese delegatie. De meeste Congolezen laten zich bijstaan door jonge Belgen. Abako en zijn bondgenoten krijgen steun van professor Jef Van Bilsen, die eerder een 30-jarenplan op tafel legde om Congo geleidelijk zelfstandig te maken. Ook Jules-Gérard Libois (de stichter van het CRISP) staat Abako & Co bij. Andere jonge Belgen op de conferentie zijn Ernest Glinne en Anne Evrard (de vrouw van Guy Spitaels).

Ook Balubakat (professor Arthur Doucy van de ULB) en PNP (Henri Simonet) krijgen steun van Belgische raadgevers. De ‘officieuze’ raadgever Jean Van Lierde, een tegenstander van de kolonisatie, vindt een dankbaar gehoor bij alle Congolese nationalisten.

Al maandenlang waren er wrijvingen tussen de Congolese partijen. Toch pakken de Congolezen kort voor de Rondetafel uit met een ‘gemeenschappelijk front’. Heel wat gematigde Congolezen en traditionele chefs nemen deel aan de conferentie. Maar onder druk van het gemeenschappelijk front wordt toch 30 juni 1960 gekozen als datum voor de onafhankelijkheid.

Al gauw zien de Belgen af van het idee om enige institutionele controle over Congo te blijven uitoefenen. Er komt dus geen Belgisch-Congolese Unie. En er komen al evenmin ‘voorbehouden domeinen’. België zal Congo volledig onafhankelijk laten worden.

"Sinds de onlusten van januari 1959 was de kolonie onbestuurbaar geworden", stelt historicus Zana Aziza Etambala (KU Leuven) in Le Vif. "De prille Congolese politieke klasse slaagde er, net als de koloniale administratie, niet in de verzuchtingen van de bevolking in goede banen te leiden. Aan het eind van de Rondetafel keerde iedereen naar huis terug. De Congolese afgevaardigden kwamen in de ban van de verkiezingscampagne. Ze stelden zich geen vragen over de te verwachten moeilijkheden."

"De soldaten van de Openbare Weermacht (Force Publique) waren vermoeid na het neerslaan van onlusten in Bandundu en de Kasai. Zij kwamen in opstand toen ze beseften dat de Congolese politieke voormannen – die lang werden gezien als ‘bandieten’ – zich meester zouden maken van de macht en de daaraan verbonden voordelen. Daarom ontaardde alles zo snel na de onafhankelijkheid in chaos."

© CongoForum, 29.01.10

Lees veel meer in Le Vif Express van deze week.