Congoforum Congoforum


Actualiteit
Analyse en reflexie
Samenwerking
Economie
Fiche over Congo
Fiche over België
Ontwikkeling
Interviews
Links

print

Reportages

04.08.07 Media: stierf Kabila’s adviseur Samba Kaputo door vergiftiging? (CongoForum)


Professor Guillaume Samba Kaputo is niet meer. De meesterstrateeg uit de directe entourage van president Joseph Kabila Kabange stierf op 1 augustus te Johannesburg in Zuid-Afrika, het land waarnaar hij in allerijl overgevlogen werd voor medische zorgen. In Congo waar bij elke plotse dood verdachtmakingen legio zijn, speculeerden de media gulzig naar… de ware toedracht. Moord door vergiftiging schrijven er een aantal om ter stelligst. Hoewel sommige journalisten hun antiregime wensen voor werkelijkheid nemen, mag het duidelijk zijn dat er iets broeit in kringen rond de Congolese president, menen anderen. CongoForum geeft een impressie van de persreacties.

Beknopte biografie

Guillaume Samba Kaputo (°13.04.1946 – +01.08.2007) is de zoon van ouders die afkomstig zijn uit Moba, gelegen in de provincie Katanga aan de oevers van het Tanganyika Meer. Als intellectueel, Samba Kaputo behaalde in 1974 een doctoraat in de politieke wetenschappen aan de Université Libre de Bruxelles (ULB), klom hij op binnen Mobutu’s eenheidspartij MPR. In het Zaïre (huidig DR Congo) van Mobutu sese Seko was hij eerst actief als docent en directeur van de pseudo-wetenschappelijke propagandaschool Institut Makanda Kabobi, later onder meer als Minister van Publiek Ambt, Minister van Universitair en Hoger Onderwijs en Minister van Primair en Secondair Onderwijs. Op provinciaal niveau bezette hij de functies van vice-gouverneur van Beneden-Congo, gouverneur van Bandunda en gouverneur van de Oostelijke Provincie.

Tijdens de onderhandelingen van Sun City in 2001, waar door de oorlogsvoerende partijen een akkoord bereikt werd over de transitieperiode die zou uitmonden in verkiezingen, maakte Samba Kaputo door zijn werklust en dossierkennis grote indruk op de jonge president Joseph Kabila. De Congolese president maakte hem prompt zijn adjunct-kabinetschef. Hiermee belandde Samba Kaputo terug op het politieke voorplan nadat hij enkele jaren lang bescheidenere opdrachten kreeg. Hij was onder meer kabinetschef van Mutomb Tshibal (de secretaris-generaal van Laurent-Désiré Kabila’s eenheidspartij AFDL) en van Yerodia Abdoulaye Ndombasi (Minister van Buitenlandse Zaken).

Onder Joseph Kabila wordt Samba Kaputo na een doortocht als adjunct-chef op het presidentiële kabinet, sinds 2004 één van de belangrijkste adviseurs. Hij krijgt de functie Bijzonder Adviseur bevoegd voor Veiligheid. Dit betekent concreet dat hij het ongekroonde hoofd van de Congolese inlichtingendiensten is.

Tijdens de eerste vrije en democratische verkiezingen in veertig jaar werd Samba Kaputo (PPRD) door de kiezers van de omschrijving Moba naar het parlement gestuurd. Samba Kaputo, die nog steeds als professor aan de Universiteit van Kinshasa actief was, legde zijn functie als parlementslid al snel neer in de hoop een hoge administratieve post te krijgen, zo menen waarnemers. Zo een post is net als zijn functie als veiligheidsadviseur van de president, waarin hij herbevestigd werd op 28 juli 2007, volgens de grondwet onverenigbaar met een parlementszitje. Samba Kaputo was ook voorzitter van Communauté Katangaise.

Twee strekkingen

De internationale persbureaus (Belga, AFP) en Radio Okapi, het radiostation dat met financiële en logistieke middelen van de Missie van de Verenigde Naties in Congo (MONUC) werkt, berichtten op donderdag 1 augustus kort, bondig en neutraal over de dood van professor Guillaume Samba Kaputo. Een aantal internetbronnen, webzines en blogs, beperkten zich tot het overnemen van deze berichtgeving (bv. Congo Planète en VirungaNews).

De meeste Congolese kranten en webzines reageren één dag na het overlijden veel kleuriger. De pro-Kabilistische kranten brengen een bescheiden hommage aan de veiligheidsadviseur van president Kabila. De oppositiebronnen, veelal actief vanuit Europa, insinueren minstens dat Samba Kaputo vergiftigd werd.

Een gemeenschappelijke deler: veel krantenartikels en persberichten herdenken Samba Kaputo als een van de onderhandelaars en ondertekenaar (voor Joseph Kabila) van de "acte d’engagement" tussen de twee kandidaten bij de tweede ronde van de presidentsverkiezingen. Het akkoord gaf aan de verliezer van de verkiezingen een speciaal statuut. Toch kon het bestaan van dit akkoord geweldadigheden tussen de twee kampen in maart van dit jaar niet verhinderen.

Kabilistische pers: "coup dur"

Het dagblad Forum des As is op donderdag 2 augustus 2007 vol lof over de professor. Het schrijft over een "un grand coup" voor het presidentiële kamp. Samba Kaputo was dan misschien wel geen ultra-kabilist, aldus FdA, maar zijn onderhandelingsvaardigheden maakten van hem de belangrijkste strateeg uit het kamp van Joseph Kabila. In de vrijdageditie schrijft Marcellin Manduakila dat president Kabila zeer aangedaan is door het overlijden. Zo stuurde de president, aldus de journalist, een zeer hoge delegatie naar Zuid-Afrika om het lichaam op zijn terugtocht te begeleiden. De delegatie zou bestaan uit kamervoorzitter Vital Kamerhe, parlementslid Antoine Ghonda en senator She Okitundu.

Ook La Prospérité spreekt over een "coup dur" voor Kabila. L’Avenir, een krant die dicht bij de AMP en PPRD aanleunt, beperkt zich tot een korte biografie.

Le Soft Online blijft neutraal in zijn berichtgeving. Het enige nieuwe element in hun artikel op de dag van het overlijden is, dat de overledene "diabetisch" zou zijn en last had van "hypertensie". Verder noteert Le Soft Online dat alle hulp te laat kwam voor Samba Kaputo, die volgens bronnen "meermaals overgaf in het vliegtuig". Dokters in Zuid-Afrika konden enkel nog het overlijden vaststellen, weet de krant.

Le Palmarès heeft meer details. Het claimt de ware toedracht te kennen. Kabila stelde, aldus deze krant uit Kabila-hoek, het presidentiële vliegtuig ter beschikking van zijn zwaar zieke medewerker. Het vliegtuig vertrok rond 21h op de luchthaven van N’Djili en kwam rond 2h ’s nacht aan in Johannesburg. Daar overleed Samba Kaputo om 10h45. Hij stond op het punt een nierdialyse te krijgen, toen zijn hart het begaf aldus Le Palmarès.

Oppositie: vergiftiging

Le Potentiel, het enige kwaliteitsdagblad dat Congo rijk is, herdenkt Samba Kaputo als "een van de denkers van het presidentiële kamp". Deze onafhankelijke krant schrijft dat waarnemers het erover eens zijn dat de overledene tijdens de inter-Congolese dialoog een grote inbreng had in het vrijwaren van Kabila’s presidentschap.

Oppositiekrant Le Phare, een dagblad met UDPS-sympathieën, beperkte zich tot een korte biografie. L’Observateur, oppositieblad dat banden heeft met Jean-Pierre Bemba, zwijgt in alle talen over de dood van Samba Kaputo.

Het webmagazine CultureK laat zich weinig lovend uit over professor Samba Kaputo. Désiré Katompa, de auteur van de tekst, heeft het verder over een "verdachte dood". Hij meent dat Samba Kaputo het slachtoffer werd van "een procédé waarvan geweten is dat het de voorliefde van de Rwandezen draagt", namelijk "vergiftiging". Dergelijke racistische taal is schering en inslag in de Congolese pers. Als verklaring denkt Katompa aan een oorlog binnen de Kabila-clan. Daarom herinnert hij er zijn lezers aan dat de moord op vader Kabila in januari 2001 ook vooraf gegaan werd door een serie afrekeningen. Volgens de auteur staan de Katangese en Kivusiaanse clan weer met getrokken messen tegenover elkaar, de recente uitlatingen van kamervoorzitter Vital Kamerhe zouden daar een bewijs van zijn.

De detectives van Congonet Radio zijn nog duidelijker in hun commentaar. Het artikel, dat werd overgenomen door La Conscience, stelt in zijn titel, na vast te stellen dat Samba Kaputo stierf, de vraag "als gevolg van zijn vergiftiging in maart 2006 in Kinshasa?". Congonet Radio beweert bronnen te hebben op het kabinet van de president die anoniem willen getuigen over de slechte relaties tussen Kabila en Samba Kaputo. Sinds enkele maanden zouden beide mannen meningsverschillen hebben over de te volgen politieke weg. Congonet Radio weet ook te melden dat Vital Kamerhe en generaal Philemon Kisempia Sungilanga Lombe op Kabila’s dodenlijstje voor 2007 staan. Generaal Philemon Kisempia was van juni 2004 tot juni 2007 opperbevelhebber van het Congolese leger. Een en ander zou het gevolg kunnen zijn, zo meent deze nieuwsbron, van twee verijdelde militaire staatgrepen sinds januari 2007. Congonet Radio poneert ook de zeer twijfelachtige stelling dat het westen een vreedzame militaire putsch naar het voorbeeld van Thailand niet ongenegen zou zijn. Het artikel van Congenet Radio eindigt met de woorden à suivre…

En inderdaad, vandaag 3 augustus zette Congonet Radio een artikel over de moord van CongoIndépendant op zijn website. De journalist achter het artikel "de brutale dood van Samba Kaputo" is de voormalige Congolese diplomaat Baudouin Amba Wetshi. De journalist, wiens bronnen de overledene een goede gezondheid en sobere levensstijl toeschrijven, wil op basis van de geruchten over vergiftiging graag de twee volgende vragen stellen: door wie en waarom? De twee vragen blijven volgens Amba Wetshi onbeantwoord. Volgens hem rest er enkele "l’imaginaire collectif congolais" om dichter bij het antwoord te komen. Sommige bronnen melden aldus de auteur dat Augustin Katumba Mwanke, de sterke man van de Kabila-clan, met "erge onaangenaamheden" op gezondheidsvlak kampt. Hij zou op intensieve zorgen liggen in een ziekenhuis in de Chinese hoofdstad. Katumba Mwanke en Samba Kaputo zijn de belangrijkste adviseurs van Joseph Kabila. "Een collectieve paranoia?" zo vraagt de auteur zich af.

De doden van de PPRD

Kabila’s alliantie betreurde in enkele weken tijd niet minder dan drie doden. Samba Kaputo was de laatste het rijtje. In de maand juli stierf Christian Eleko Botuna (+15.07.07) aan een hartaanval. Verlamming na een slepende ziekte werd Vangu Mambweni (+11.07.07) fataal.

Christian Eleko Botuna, geboren in Kahembe (°1950) in de Evenaarsprovincie was minister en eregouverneur. Eleko Botuna maakte in zijn jonge jaren furore als voetballer op het hoogste niveau, aldus dagblad L’Avenir. Hij speelde voor FC Foudre. In 1979 behaalde hij in Griekenland een licentiaatdiploma als chemisch ingenieur. In de daaropvolgende jaren vervult hij talrijke functies in de overheidsadministratie. Na de val van Mobutu werd hij Minister van Energie onder Laurent-Désiré "Mzee" Kabila. Na een doortocht bij de Patriotes Kabilistes, de partij van oud-minister Mwenze Nkongolo, werd hij in de tweede helft van 2005 lid van de PPRD. Zetelend in het directiecomité van de PPRD, dong Eleko Botuna bij de verkiezingen in 2006 vergeefs mee naar een verkozen mandaat in de kiesomschrijving Kinshasa.

Enkele dagen voor Eleko Botuna liet Gustave Vangu Mambweni het leven. Vangu Mambweni zag het levenslicht te Mayombe (°1949) in Beneden-Congo. Hij was lid van het college van nationale secretarissen van de PPRD. Tijdens de transitieperiode was hij Viceminister van Buitenlandse Zaken onder Laurent-Désire Kabila en politiek en diplomatiek raadgever van Joseph Kabila. Lang voor er sprake was van "Mzee", in de nadagen van de Rwandese genocide, trad Vangu Mambweni in de schijnwerpers als voorzitter van de parlementaire groep "Bevolking en Ontwikkeling". Twee beroemde rapporten, die de vluchtelingenproblematiek in het oosten van Congo bespreken, dragen zijn naam (Vangu I en Vangu II). Toen had hij er al een lange carrière als medewerker op verschillende kabinetten opzitten. Naast zijn kabinetswerk was hij hoofdredacteur van twee kranten "Le Carrefour" en "Mambenga". In 2000 giet hij de conclusies van de rapporten "Vangu" in een boek, dat als "anti-tutsi" wordt beschouwd. Vangu Mambweni, een overtuigd Kimbanguist, was al geruime tijd ziek.

Andere betreurde (ex)politici tijdens de zomervakantie: Pierre Selemwani Mwana Yile (afkomstig uit Kasongo, onder dictator Mobutu sese Seko minister van onder meer Financiën, directeur van de Centrale Bank en algemeen directeur van Petro-Zaïre) en Augustin Kisombe Kiaku Muise (afkomstig uit de provincie Beneden-Congo, huidig vicevoorzitter van de provincieraad in Beneden-Congo, nog op zijn palmares: bemiddelde zakenman, oud-Minister van Sport in het kabinet van Kengo wa Dondo tijdens het regime van Mobutu, voorzitter van de MPR in Kinshasa en tijdens hetzelfde regime oud-provinciegouverneur van Kinshasa -in deze functie liet hij alle taxi’s in Kinshasa geel kleuren-. In 2006 werd hij zowel voor het nationale als provinciale parlement verkozen op de lijst van zijn partij MDD) .

Zaterdag repatriëring lichaam Samba Kaputo, maandag begrafenis

Op zaterdag zal het lichaam van Samba Kaputo worden overgevlogen naar Kinshasa. De familie, vergezeld van een regeringsdelegatie, zal het lichaam van de betreurde professor begeleiden op de vlucht vanuit Johannesburg naar Kinshasa. De rouw, een belangrijke periode in Congo waarbij de gemeenschap het lichaam collectief "beweent", zal dan ook ingaan. Na de rouwstoet op zaterdag door Kinshasa die onder meer de universiteitscampus en het Palais du Peuple zal aandoen, keert het lichaam van Samba Kaputo terug naar zijn residentie. Daar blijft het tot de begrafenis. Familie, vrienden en staatsmannen zullen daar een laatste eer bewijzen aan de overledene. Ook president Joseph Kabila zal bloemen neerleggen. De begrafenis is voorzien voor maandag 6 augustus.

© CongoForum – Geert Stienissen, 04.08.07

Noot: deze impressie heeft niet de pretentie volledig te zijn, dit noch in de persanalyse, noch in de korte biografieën. Om de vermelde mediabronnen te raadplegen, kan U terecht in de sectie links op de site van CongoForum.

< Terug